GIỚI THIỆU
Mối quan hệ giữa mặc khải (revelation) và lịch sử (history) là một trong những vấn đề trung tâm của thần học Kinh Thánh và triết học tôn giáo. Kinh Thánh không chỉ là một tập hợp các văn bản thần học, nhưng là một tường thuật về những hành động của Đức Chúa Trời trong lịch sử. Do đó, câu hỏi đặt ra là: mặc khải có xảy ra trong lịch sử hay vượt trên lịch sử? Và lịch sử có thể là phương tiện truyền đạt chân lý thần linh hay không?
Bài nghiên cứu này nhằm phát triển một khung triết học để hiểu mối quan hệ giữa mặc khải và lịch sử, đặc biệt trong truyền thống Kinh Thánh.
I. ĐỊNH NGHĨA KHÁI NIỆM
- Mặc khải (Revelation)
Mặc khải có thể được định nghĩa là:
Sự tự bày tỏ của Đức Chúa Trời cho con người, qua lời nói, hành động, và kinh nghiệm lịch sử.
Karl Barth nhấn mạnh rằng mặc khải là hành động chủ động của Đức Chúa Trời, không phải sản phẩm của lý trí con người.1
- Lịch sử (History)
Lịch sử không chỉ là chuỗi sự kiện, nhưng là:
- Sự diễn giải các biến cố
- Cấu trúc ý nghĩa của quá khứ
- Một quá trình mang tính nhân văn và triết học
Collingwood cho rằng lịch sử là “tư duy lại” (re-enactment) trong tâm trí của nhà sử học.2
II. MÔ HÌNH QUAN HỆ GIỮA MẶC KHẢI VÀ LỊCH SỬ
- Mô hình tách biệt (Separation Model)
- Mặc khải hoàn toàn siêu việt
- Lịch sử không liên quan
→ Vấn đề: làm mất tính khách quan của mặc khải
- Mô hình đồng nhất (Identity Model)
- Mặc khải = lịch sử
→ Vấn đề: giảm mặc khải xuống mức tự nhiên
- Mô hình trung gian (Mediated Model)
- Mặc khải xảy ra trong lịch sử
- Nhưng vượt trên lịch sử
Đây là mô hình được nhiều thần học gia ủng hộ.
III. LỊCH SỬ NHƯ PHƯƠNG TIỆN MẶC KHẢI
Trong Kinh Thánh, mặc khải thường gắn liền với các sự kiện lịch sử:
- Exodus
- Giao ước Sinai
- Sự nhập thể của Đấng Christ
Wolfhart Pannenberg lập luận rằng:
Mặc khải của Đức Chúa Trời xảy ra trong các sự kiện lịch sử có thể được kiểm chứng.3
Điều này đặt lịch sử vào trung tâm của thần học.
IV. VẤN ĐỀ NHẬN THỨC LUẬN (EPISTEMOLOGY)
- Làm thế nào biết được mặc khải?
- Qua văn bản
- Qua truyền thống
- Qua kinh nghiệm
- Vai trò của lịch sử
Lịch sử cung cấp:
- Dữ liệu
- Bối cảnh
- Tính khả tín
Tuy nhiên, lịch sử không thể:
- Xác nhận hoàn toàn yếu tố siêu nhiên
- Thay thế đức tin
V. TÍNH LỊCH SỬ CỦA KINH THÁNH
Một đặc điểm độc đáo của Kinh Thánh là:
- Không phải thần thoại thuần túy
- Không chỉ là triết học
- Nhưng là lịch sử thần học (theological history)
Nó trình bày các sự kiện lịch sử với ý nghĩa thần học.
VI. VẤN ĐỀ PHÊ BÌNH HIỆN ĐẠI
- Chủ nghĩa hoài nghi lịch sử
Một số học giả cho rằng:
- Không thể biết chắc quá khứ
- Mọi lịch sử đều là diễn giải
- Chủ nghĩa thực chứng
- Chỉ chấp nhận điều có thể kiểm chứng
→ Hạn chế khả năng tiếp cận mặc khải
VII. HƯỚNG TIẾP CẬN TÍCH HỢP
Một cách tiếp cận cân bằng cần:
- Thừa nhận giới hạn của lịch sử
- Khẳng định tính khách quan của mặc khải
- Nhìn nhận sự tương tác giữa hai lĩnh vực
N. T. Wright nhấn mạnh rằng:
Lịch sử và thần học phải được đọc cùng nhau để hiểu đúng Kinh Thánh.4
VIII. Ý NGHĨA THẦN HỌC
Sự kết hợp giữa mặc khải và lịch sử cho thấy:
- Đức Chúa Trời hành động trong thế giới thực
- Đức tin không tách rời khỏi lịch sử
- Cứu chuộc có nền tảng lịch sử
IX. KẾT LUẬN
Mối quan hệ giữa mặc khải và lịch sử không phải là một mâu thuẫn, nhưng là một sự tương tác phức tạp.
Mặc khải:
- Xảy ra trong lịch sử
- Nhưng không bị giới hạn bởi lịch sử
Lịch sử:
- Là phương tiện
- Nhưng không phải là nguồn cuối cùng của chân lý
Do đó, một triết học thần học trưởng thành cần nhìn nhận rằng:
Mặc khải và lịch sử không thể tách rời, nhưng cũng không thể đồng nhất.
FOOTNOTES
- Karl Barth, Church Dogmatics I/1 (Edinburgh: T&T Clark, 1936), 296.
- R. G. Collingwood, The Idea of History (Oxford: Oxford University Press, 1946), 282.
- Wolfhart Pannenberg, Revelation as History (New York: Macmillan, 1968), 14.
- N. T. Wright, The New Testament and the People of God (Minneapolis: Fortress Press, 1992), 83.
BIBLIOGRAPHY
Barth, Karl. Church Dogmatics I/1. Edinburgh: T&T Clark, 1936.
Collingwood, R. G. The Idea of History. Oxford: Oxford University Press, 1946.
Pannenberg, Wolfhart. Revelation as History. New York: Macmillan, 1968.
Wright, N. T. The New Testament and the People of God. Minneapolis: Fortress Press, 1992.