Trong quá trình phát triển của Thánh Kinh Thần học, việc hiểu danh יהוה (YHWH) không thể tách rời khỏi bối cảnh Do Thái giáo thời kỳ Đền Thờ Thứ Hai (khoảng 500 TCN – 70 SCN). Chính trong bối cảnh này, khái niệm về “bản thể thần linh” (divine identity) được hình thành và phát triển, tạo nền tảng để Tân Ước trình bày Christology mà không phá vỡ độc thần (monotheism), nhưng tái cấu trúc nó quanh Đấng Christ.
I. ĐỘC THẦN DO THÁI VÀ DANH יהוה
Trọng tâm của đức tin Do Thái là Shema (Phục-truyền 6:4):
“יהוה Đức Chúa Trời chúng ta, יהוה là một.”
Tuyên bố này không chỉ khẳng định rằng chỉ có một Đức Chúa Trời, nhưng xác định rằng יהוה là Đấng duy nhất xứng đáng được thờ phượng.¹ Trong thời kỳ Đền Thờ Thứ Hai, độc thần Do Thái không đơn thuần là phủ nhận các thần khác, nhưng là khẳng định rằng chỉ có một Đấng có “bản thể thần linh” thực sự.
Theo Richard Bauckham, độc thần Do Thái được xác định qua hai tiêu chí chính:
(1) Đức Chúa Trời là Đấng Tạo Hóa duy nhất
(2) Đức Chúa Trời là Đấng Tể Trị toàn vũ trụ²
Danh יהוה vì thế không chỉ là một tên gọi, nhưng là dấu hiệu nhận diện bản thể thần linh duy nhất.
II. DANH THÁNH VÀ SỰ SIÊU VIỆT
Trong Do Thái giáo hậu lưu đày, danh יהוה trở nên ngày càng “không thể phát âm” (ineffable). Việc tránh đọc danh này không chỉ là truyền thống, nhưng phản ánh một thần học về sự siêu việt tuyệt đối của Đức Chúa Trời.
Các văn bản như Qumran và Mishnah cho thấy rằng danh יהוה chỉ được phát âm bởi thầy tế lễ thượng phẩm trong Ngày Chuộc Tội (Yom Kippur).³ Trong đời sống thường nhật, người Do Thái thay thế bằng “Adonai” hoặc “haShem.”
Điều này tạo ra một khoảng cách thần học:
→ Đức Chúa Trời vừa gần gũi (qua giao ước)
→ vừa hoàn toàn siêu việt (qua danh thánh không thể phát âm)
III. “DIVINE IDENTITY” THEO BAUCKHAM
Bauckham lập luận rằng trong Do Thái giáo, “bản thể thần linh” không được định nghĩa qua bản chất triết học, nhưng qua vai trò và hành động độc nhất của Đức Chúa Trời.⁴
Hai yếu tố chính:
- Creator (Đấng Tạo Hóa)
- Sovereign Ruler (Đấng Tể Trị)
Điều quan trọng là:
→ Không có sinh vật nào khác được chia sẻ hai vai trò này
Tuy nhiên, trong một số văn bản Do Thái (Daniel 7, 1 Enoch), xuất hiện các hình ảnh như “Con Người” (Son of Man) được chia sẻ quyền cai trị, nhưng không phá vỡ độc thần.⁵ Đây là tiền đề cho Christology.
IV. TÂN ƯỚC: ĐƯA ĐẤNG CHRIST VÀO “DIVINE IDENTITY”
Điểm đột phá của Tân Ước không phải là tạo ra một Đức Chúa Trời mới, nhưng là đưa Chúa Jesus vào trong “bản thể thần linh” של יהוה.
- Chia sẻ quyền tạo dựng
Giăng 1:3: “Muôn vật bởi Ngài mà được dựng nên”
→ Vai trò vốn chỉ thuộc về יהוה - Chia sẻ quyền tể trị
Phi-líp 2:10–11: mọi đầu gối quỳ xuống trước Chúa Jesus
→ Trích Ê-sai 45:23 (áp dụng cho יהוה) - Chia sẻ danh thánh
Rô-ma 10:13: kêu cầu danh Chúa (κύριος) = יהוה
Như vậy, Đấng Christ không đứng ngoài יהוה, nhưng nằm בתוך identity của Ngài.
V. TÁI CẤU TRÚC ĐỘC THẦN (RECONFIGURED MONOTHEISM)
Tân Ước không phá bỏ Shema, nhưng “mở rộng” nó.
1 Cô-rinh-tô 8:6:
“một Đức Chúa Trời… và một Chúa (κύριος), là Đức Chúa Jesus Christ”
Ở đây:
- “Đức Chúa Trời” → tương ứng với “Elohim”
- “Chúa” (κύριος) → tương ứng עם יהוה
Phao-lô không chia Đức Chúa Trời, nhưng đưa Đấng Christ vào בתוך định nghĩa của Shema.⁶
VI. HÀM Ý THẦN HỌC
- Continuity (liên tục)
Tân Ước trung thành với độc thần Do Thái - Expansion (mở rộng)
Danh יהוה được bày tỏ trọn vẹn trong Đấng Christ - Revelation climax (đỉnh cao)
Những gì ẩn trong Cựu Ước nay được bày tỏ rõ ràng
VII. KẾT LUẬN
Trong Do Thái giáo thời kỳ Đền Thờ Thứ Hai, danh יהוה là trung tâm של bản thể thần linh. Tân Ước không thay thế danh này, nhưng bày tỏ rằng Đấng Christ chính là sự hiện thân trọn vẹn của יהוה.
Do đó, Christology không phải là sự phá vỡ độc thần, nhưng là sự hoàn tất của nó. Danh יהוה từ Xuất Hành đến Tân Ước đi theo một đường dây liên tục: từ mặc khải, đến giao ước, đến nhập thể.
Đây chính là điểm hội tụ của Thánh Kinh Thần học:
→ Đức Chúa Trời của Xuất 3:14 chính là Đấng được bày tỏ trong Chúa Jesus Christ.
Footnotes
- Moshe Weinfeld, Deuteronomy 1–11 (New York: Yale University Press, 1991), 338–340.
- Richard Bauckham, Jesus and the God of Israel (Grand Rapids: Eerdmans, 2008), 9–15.
- Mishnah, Yoma 6:2.
- Bauckham, Jesus and the God of Israel, 26–30.
- Larry Hurtado, Lord Jesus Christ (Grand Rapids: Eerdmans, 2003), 290–305.
- Bauckham, Jesus and the God of Israel, 182–190.
Bibliography
Bauckham, Richard. Jesus and the God of Israel. Grand Rapids: Eerdmans, 2008.
Hurtado, Larry. Lord Jesus Christ. Grand Rapids: Eerdmans, 2003.
Weinfeld, Moshe. Deuteronomy 1–11. New York: Yale University Press, 1991.
Mishnah. Yoma.