Luận đề
Sách Xuất Ê-díp-tô-ký không phải là một tập hợp rời rạc của các câu chuyện lịch sử nhưng là một tác phẩm văn học có cấu trúc thần học rõ ràng. Tác giả đã sắp xếp các sự kiện theo một tiến trình có chủ ý nhằm trình bày hành động cứu chuộc của Đức Giê-hô-va và việc thiết lập mối quan hệ giao ước giữa Ngài với dân Y-sơ-ra-ên. Qua cấu trúc của sách, người đọc có thể thấy một chuyển động thần học từ sự áp bức đến sự giải cứu, từ sự giải cứu đến giao ước, và từ giao ước đến sự hiện diện của Đức Chúa Trời giữa dân sự của Ngài.
Cấu trúc tổng thể của sách
Phần lớn các học giả chia sách Xuất Ê-díp-tô-ký thành năm phần chính:
- Sự áp bức của dân Y-sơ-ra-ên tại Ai Cập (Xuất 1–6)
Phần đầu của sách mô tả sự gia tăng dân số của dân Y-sơ-ra-ên và sự áp bức mà họ phải chịu dưới quyền cai trị của pharaoh. Trong bối cảnh này, Đức Chúa Trời chuẩn bị một người giải cứu là Môi-se.
- Các tai họa và cuộc Xuất Hành (Xuất 7–18)
Phần này mô tả sự đối đầu giữa Đức Giê-hô-va và quyền lực của Ai Cập thông qua các tai họa. Cao điểm của phần này là sự kiện vượt qua Biển Đỏ, nơi Đức Chúa Trời giải cứu dân sự của Ngài khỏi quân đội Ai Cập.
- Giao ước tại núi Sinai (Xuất 19–24)
Sau khi được giải cứu, dân Y-sơ-ra-ên đến núi Sinai nơi Đức Chúa Trời thiết lập giao ước với họ. Phần này bao gồm việc ban Mười Điều Răn và các luật lệ giao ước.
- Chỉ dẫn về Đền Tạm (Xuất 25–31)
Trong phần này, Đức Chúa Trời ban cho Môi-se các chỉ dẫn chi tiết về việc xây dựng Đền Tạm và các vật dụng thánh. Đền Tạm được thiết kế như nơi Đức Chúa Trời sẽ ngự giữa dân sự của Ngài.
- Khủng hoảng giao ước và sự phục hồi (Xuất 32–40)
Phần cuối của sách bắt đầu với sự kiện dân Y-sơ-ra-ên thờ bò vàng, một hành động vi phạm nghiêm trọng giao ước. Tuy nhiên, qua sự cầu thay của Môi-se, mối quan hệ giữa Đức Chúa Trời và dân sự được phục hồi. Phần này kết thúc với việc dựng Đền Tạm và sự hiện diện của vinh quang Đức Giê-hô-va.
Cấu trúc thần học của sách
Bên cạnh cấu trúc lịch sử, sách Xuất Ê-díp-tô-ký cũng có một cấu trúc thần học rõ ràng:
Áp bức → Giải cứu → Giao ước → Sự hiện diện của Đức Chúa Trời
Sự tiến triển này cho thấy rằng mục đích cuối cùng của sự cứu chuộc không chỉ là giải phóng khỏi nô lệ mà là thiết lập một mối quan hệ giao ước giữa Đức Chúa Trời và dân sự của Ngài.
Song song với trình thuật sáng tạo
Một số học giả nhận thấy rằng phần cuối của sách Xuất Ê-díp-tô-ký có nhiều điểm tương đồng với trình thuật sáng tạo trong Sáng-thế-ký.
Trong Sáng-thế-ký, Đức Chúa Trời hoàn tất công trình sáng tạo của Ngài và sự hiện diện của Ngài được bày tỏ trong vườn Ê-đen.
Trong Xuất Ê-díp-tô-ký, việc dựng Đền Tạm cũng được mô tả bằng ngôn ngữ tương tự. Khi công trình hoàn tất, vinh quang của Đức Giê-hô-va đầy dẫy Đền Tạm.
Sự song song này cho thấy rằng Đền Tạm được hiểu như một hình ảnh thu nhỏ của trật tự sáng tạo nơi Đức Chúa Trời ngự giữa dân sự của Ngài.
Vai trò của Môi-se trong cấu trúc của sách
Môi-se là nhân vật trung tâm của sách Xuất Ê-díp-tô-ký. Ông xuất hiện trong nhiều vai trò khác nhau:
người giải cứu
người trung gian của giao ước
người lãnh đạo của dân Y-sơ-ra-ên
người nhận mặc khải từ Đức Chúa Trời
Qua vai trò của Môi-se, bản văn cho thấy cách Đức Chúa Trời sử dụng con người để thực hiện kế hoạch cứu chuộc của Ngài trong lịch sử.
Ý nghĩa văn học và thần học
Cấu trúc văn học của sách Xuất Ê-díp-tô-ký giúp người đọc hiểu rằng các sự kiện được mô tả không chỉ là các biến cố lịch sử riêng lẻ mà là những phần của một câu chuyện lớn hơn về sự cứu chuộc.
Qua cấu trúc này, sách Xuất Ê-díp-tô-ký trình bày một trong những chủ đề trung tâm của toàn bộ Kinh Thánh: Đức Chúa Trời giải cứu dân sự của Ngài để thiết lập mối quan hệ giao ước với họ và ngự giữa họ.
FOOTNOTES
- Brevard S. Childs, The Book of Exodus (Philadelphia: Westminster Press, 1974), 1–40.
- Victor P. Hamilton, Exodus: An Exegetical Commentary (Grand Rapids: Baker Academic, 2011), 41–75.
- Terence E. Fretheim, Exodus (Louisville: John Knox Press, 1991), 15–35.
- Douglas K. Stuart, Exodus (Nashville: Broadman & Holman, 2006), 35–60.
- Nahum M. Sarna, Exodus (Philadelphia: Jewish Publication Society, 1991), 30–55.