Đồi gô gô tha trong lịch sử cứu chuộc là trung tâm của toàn bộ mạch văn Kinh Thánh. Đây không chỉ là một biến cố lịch sử, nhưng là điểm hội tụ của mọi lời hứa, giao ước và sự mặc khải của Đức Chúa Trời.
I. Đồi Gô-gô-tha trong lịch sử cứu chuộc như điểm xoay của thần học Kinh Thánh
Nếu các phần trước đã xác lập rằng Gô-gô-tha là trung tâm của mặc khải và sự hoàn tất của những điều đã được nói trước, thì phần này đi xa hơn: Gô-gô-tha phải được hiểu như điểm xoay của toàn bộ thần học giao ước, nơi mọi giao ước trước đó hội tụ và được tái định nghĩa trong Đấng Christ.
Theo Geerhardus Vos, lịch sử cứu chuộc không phải là một chuỗi sự kiện rời rạc, nhưng là một tiến trình hữu cơ, trong đó mỗi giai đoạn được định hướng bởi các giao ước và đạt đến cao điểm trong Đấng Christ.¹
Do đó, Gô-gô-tha không chỉ là một biến cố cứu chuộc, nhưng là trung tâm của cấu trúc giao ước của toàn bộ Kinh Thánh.
II. Gô-gô-tha và sự hoàn tất của các giao ước
Trong toàn bộ Kinh Thánh, đồi gô gô tha trong lịch sử cứu chuộc chính là nơi các giao ước đạt đến sự hoàn tất trọn vẹn.
1. Giao ước Áp-ra-ham
Trong Sáng-thế-ký 12, Đức Chúa Trời hứa rằng:
“Các dân tộc trên đất sẽ được phước qua ngươi”
Lời hứa này đạt đến sự hoàn tất tại Gô-gô-tha, nơi phước lành không còn giới hạn trong một dân tộc, nhưng được mở rộng cho muôn dân.
Theo Paul R. Williamson, giao ước Áp-ra-ham mang tính phổ quát ngay từ đầu, nhưng chỉ được bày tỏ trọn vẹn qua Đấng Christ.²
2. Giao ước Môi-se
Luật pháp Môi-se bày tỏ:
- Tiêu chuẩn công bình
- Sự thánh khiết của Đức Chúa Trời
- Nhu cầu về sự chuộc tội
Tuy nhiên, theo Thomas R. Schreiner, luật pháp không có khả năng cứu chuộc, nhưng đóng vai trò như một “người dẫn đường” hướng về Đấng Christ (Ga-la-ti 3:24).³
Tại Gô-gô-tha, điều mà luật pháp không thể thực hiện được—sự xóa bỏ tội lỗi—đã được hoàn tất.
3. Giao ước Đa-vít
Giao ước với Đa-vít hứa về một Vua đời đời (2 Sa-mu-ên 7). Tuy nhiên, nghịch lý là:
Vị Vua này không đăng quang trên ngai vàng,
nhưng trên thập tự giá.
Theo Graeme Goldsworthy, thập tự giá chính là nơi vương quyền của Đấng Christ được bày tỏ cách nghịch lý nhưng trọn vẹn.⁴
4. Giao ước mới
Giê-rê-mi 31:31–34 hứa về một giao ước mới:
- Luật pháp ghi trong lòng
- Sự tha thứ trọn vẹn
Tại Gô-gô-tha, giao ước này được thiết lập bằng huyết của Đấng Christ (Lu-ca 22:20).
III. Gô-gô-tha trong thần học Phao-lô
Không một tác giả Tân Ước nào giải thích ý nghĩa của Gô-gô-tha sâu sắc hơn Phao-lô.
1. Sự xưng công bình (Justification)
Trong Rô-ma 3:24–26, Phao-lô trình bày rằng:
- Con người được xưng công bình
- Nhờ ân điển
- Qua sự chuộc tội trong Đấng Christ
Theo Douglas J. Moo, đoạn này là trung tâm của thần học Phao-lô, nơi sự công bình của Đức Chúa Trời được bày tỏ qua thập tự giá.⁵
2. Sự hòa giải (Reconciliation)
2 Cô-rinh-tô 5:18–19 cho thấy rằng Gô-gô-tha là nơi:
- Đức Chúa Trời và con người được hòa giải
- Sự thù nghịch bị xóa bỏ
3. Sự cứu chuộc (Redemption)
Thuật ngữ ἀπολύτρωσις (apolutrōsis) mang nghĩa:
- Chuộc lại
- Giải phóng khỏi nô lệ
Theo Leon Morris, đây là một hình ảnh pháp lý và kinh tế, nhấn mạnh rằng thập tự giá là giá phải trả để giải phóng nhân loại khỏi tội lỗi.⁶
IV. Gô-gô-tha trong thư Hê-bơ-rơ: Thầy tế lễ và sinh tế
Thư Hê-bơ-rơ cung cấp một trong những cách giải thích thần học sâu sắc nhất về thập tự giá.
1. Đấng Christ là Thầy tế lễ
Không giống như hệ thống Lê-vi:
- Thầy tế lễ phải dâng sinh tế nhiều lần
- Sinh tế không hoàn toàn xóa bỏ tội lỗi
Nhưng Đấng Christ:
- Dâng chính mình
- Một lần đủ cả (Hê-bơ-rơ 10:10)
2. Sinh tế hoàn hảo
Theo F. F. Bruce, thư Hê-bơ-rơ nhấn mạnh rằng thập tự giá không chỉ là một sinh tế, nhưng là sinh tế cuối cùng, chấm dứt toàn bộ hệ thống tế lễ cũ.⁷
3. Vào nơi chí thánh
Hê-bơ-rơ 9 trình bày rằng Đấng Christ:
- Không vào đền thờ bằng tay người
- Nhưng vào chính sự hiện diện của Đức Chúa Trời
Điều này cho thấy rằng Gô-gô-tha không chỉ xảy ra trên đất, nhưng có ý nghĩa thiên thượng.
V. Gô-gô-tha và định hướng về ngày cuối cùng
Gô-gô-tha không phải là điểm kết thúc, nhưng là điểm khởi đầu của một thực tại hướng về ngày cuối cùng.
1. Chiến thắng đã bắt đầu
Cô-lô-se 2:15 tuyên bố rằng:
- Các quyền lực tối tăm đã bị đánh bại
2. Sự cứu chuộc chưa hoàn tất trọn vẹn
Theo Anthony A. Hoekema, thần học Kinh Thánh sống trong căng thẳng:
- Đã hoàn tất
- Nhưng chưa hoàn tất trọn vẹn⁸
Gô-gô-tha đã bảo đảm sự cứu chuộc, nhưng sự bày tỏ trọn vẹn sẽ xảy ra trong ngày cuối cùng.
3. Hướng về Khải Huyền
Trong Khải Huyền 5, Đấng Christ được mô tả:
“Chiên Con như đã bị giết”
Điều này cho thấy rằng:
Gô-gô-tha không chỉ là quá khứ,
nhưng là trung tâm của sự thờ phượng đời đời.
VI. Kết luận tổng hợp toàn bộ series
Qua bốn phần, có thể kết luận:
- Cựu Ước → đã được nói trước
- Sáng-thế-ký 22 → mô hình thay thế
- Tân Ước → sự hoàn tất và giải thích
- Thần học giao ước → cấu trúc nền tảng
- Ngày cuối cùng → hướng đi trọn vẹn
Gô-gô-tha, vì vậy, không chỉ là một sự kiện, nhưng là:
- Trung tâm của Kinh Thánh
- Trung tâm của thần học
- Trung tâm của sự cứu chuộc
Tại đó, Đức Chúa Trời bày tỏ:
- Sự công bình của Ngài
- Tình yêu của Ngài
- Và kế hoạch đời đời của Ngài cho nhân loại
Footnotes
- Geerhardus Vos, Biblical Theology (Edinburgh: Banner of Truth, 1975), 15–20.
- Paul R. Williamson, Abraham, Israel and the Nations (Sheffield: Sheffield Academic Press, 2000), 210–215.
- Thomas R. Schreiner, The Law and Its Fulfillment (Grand Rapids: Baker, 1993), 133–140.
- Graeme Goldsworthy, According to Plan (Downers Grove: IVP, 1991), 145–150.
- Douglas J. Moo, The Epistle to the Romans (Grand Rapids: Eerdmans, 1996), 218–223.
- Leon Morris, The Apostolic Preaching of the Cross (Grand Rapids: Eerdmans, 1965), 125–130.
- F. F. Bruce, The Epistle to the Hebrews (Grand Rapids: Eerdmans, 1990), 245–250.
- Anthony A. Hoekema, The Bible and the Future (Grand Rapids: Eerdmans, 1979), 55–60.
BIBLIOGRAPHY
Bauckham, Richard. Jesus and the God of Israel: God Crucified and Other Studies on the New Testament’s Christology of Divine Identity. Grand Rapids: Eerdmans, 2008.
Bruce, F. F. The Epistle to the Hebrews. Grand Rapids: Eerdmans, 1990.
Carson, D. A. The Gospel According to John. Grand Rapids: Eerdmans, 1991.
Goldsworthy, Graeme. According to Plan: The Unfolding Revelation of God in the Bible. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1991.
Hengel, Martin. Crucifixion in the Ancient World and the Folly of the Message of the Cross. Philadelphia: Fortress Press, 1977.
Hoekema, Anthony A. The Bible and the Future. Grand Rapids: Eerdmans, 1979.
Levenson, Jon D. The Death and Resurrection of the Beloved Son: The Transformation of Child Sacrifice in Judaism and Christianity. New Haven: Yale University Press, 1993.
Moo, Douglas J. The Epistle to the Romans. Grand Rapids: Eerdmans, 1996.
Morris, Leon. The Apostolic Preaching of the Cross. Grand Rapids: Eerdmans, 1965.
Neusner, Jacob. Judaism in the Beginning of Christianity. Philadelphia: Fortress Press, 1984.
Rad, Gerhard von. Genesis: A Commentary. Philadelphia: Westminster Press, 1972.
Schreiner, Thomas R. The King in His Beauty: A Biblical Theology of the Old and New Testaments. Grand Rapids: Baker Academic, 2013.
Schreiner, Thomas R. The Law and Its Fulfillment: A Pauline Theology of Law. Grand Rapids: Baker, 1993.
Stott, John R. W. The Cross of Christ. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1986.
Vos, Geerhardus. Biblical Theology: Old and New Testaments. Edinburgh: Banner of Truth, 1975.
Waltke, Bruce K. An Old Testament Theology: An Exegetical, Canonical, and Thematic Approach. Grand Rapids: Zondervan, 2007.
Waltke, Bruce K. Genesis: A Commentary. Grand Rapids: Zondervan, 2001.
Walton, John H. Genesis. Grand Rapids: Zondervan, 2001.
Wenham, Gordon J. The Book of Leviticus. Grand Rapids: Eerdmans, 1979.
Wenham, Gordon J. Genesis 16–50. Grand Rapids: Eerdmans, 1994.
Williamson, Paul R. Abraham, Israel and the Nations: The Patriarchal Promise and Its Covenantal Development in Genesis. Sheffield: Sheffield Academic Press, 2000.
Wright, N. T. Jesus and the Victory of God. Minneapolis: Fortress Press, 1996.
Wright, N. T. Paul and the Faithfulness of God. Minneapolis: Fortress Press, 2013.